Hangi durumlar önemsenmeli?
- Dalma, göz kırpıştırma ya da boş bakma atakları
- Uyarı olmadan vücutta sıçrama, başın öne düşmesi
- Özellikle sabah saatlerinde artan sıçramalar
- Tüm vücutta kasılma ve atmalarla seyreden nöbet
Bu belirtiler tanı koydurmaz; değerlendirme için hekiminize başvurun.
Epilepsi nedir?
Epilepsi (halk arasındaki adıyla sara), tekrarlayan nöbetlerle seyreden bir hastalık grubudur. Nöbetler bazen yalnızca dalma ya da göz kırpıştırma şeklinde olabileceği gibi, tüm vücutta kasılma ve atmaların görüldüğü nöbetler de olabilir. Çocukluk çağında sık karşılaşılan epilepsinin tanı, tedavi ve takibi çocuk nörolojisinin temel çalışma alanlarından biridir.
Nöbetler yaşa göre nasıl görülür?
Çocukluk çağı nöbetleri çok farklı dönemlerde ortaya çıkabilir; hatta bazı durumlarda bebek daha anne karnındayken bile nöbet geçirebilir. Nöbetin şekli, ortaya çıktığı yaş grubuna göre değişir.
Yenidoğan döneminde
Gözlerde kayma, yalanma, sıçrama, aniden morarma ve solunumun durması, bisiklet çevirme ya da boks hareketlerine benzeyen hareketler görülebilir.
Bebeklik döneminde
Yenidoğan dönemindekilere benzer nöbetlerin yanı sıra tüm vücutta kasılma ya da herhangi bir uyarı olmadan vücutta sıçrama ve başın öne kapanması şeklinde, "selamlama nöbetleri" adı verilen nöbetler olabilir.
Daha büyük çocuklarda
Dalmalar, özellikle sabah saatlerinde artan sıçramalar ya da kasılma ve atmalar görülebilir.
Tanı nasıl konur?
Şüpheli hareketleri görülen çocuklar mutlaka uzman bir hekim tarafından değerlendirilmeli, gerekli durumlarda EEG ile epileptik nöbet ayrımı yapılmalıdır. EEG, beynin elektriksel aktivitesini değerlendiren ve epilepsinin ayırıcı tanısında büyük önem taşıyan bir tetkiktir.
Ailelerin doktora gelmeden önce gördükleri şüpheli hareketleri kameraya kaydetmeleri, tanı sürecinde doktora önemli kolaylık sağlar. EEG ve klinik bulgulara göre epilepsi tanısı alan çocuklarda tedaviye uyum çok önemlidir.
Tedavi ve düzenli ilaç kullanımı
Epilepsisi olan çocukların düzenli ilaç kullanımına ve düzenli doktor takibine ihtiyacı vardır. Bu süreçte en önemli konu, ailenin ve çocuk nöroloji doktorunun iş birliği içinde olmasıdır.
- Doktorun önerdiği dozlarda ilacın düzenli alınması gerekir.
- İlaç dozlarıyla oynanmamalı, ilaç bilinçsizce kesilmemelidir.
- İlacın bırakılması planlandığında doz kademeli olarak azaltılır.
- İlaçların aniden kesildiği durumlarda durdurulamayan, çok uzun süren ve hayatı tehdit edebilen nöbetler ortaya çıkabilir.
Ailelerin en sık yaşadığı tedirginlikler, ilacın bağımlılık yapıp yapmayacağı ve karaciğer, böbrek gibi organlara yan etkisinin olup olmayacağıdır. Bu soruların yanıtlarını sayfanın sonundaki sık sorulan sorular bölümünde bulabilirsiniz.
Günlük yaşamda dikkat edilmesi gerekenler
Epilepsisi olan çocuklarda yaşam düzeni nöbet kontrolünün önemli bir parçasıdır.
- Uyku düzeni: Uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir; düzenli uyku çok önemlidir.
- Açlık: Aç kalmanın da nöbetleri tetikleyebileceği akılda tutulmalıdır.
- Işık uyarısı: Işıkla uyarılan nöbetleri olan çocuklar bilgisayar ekranından uzak tutulmalıdır.
- İlaç uyumu: Dozların atlanmaması ve ilacın zamanında alınması gerekir.
Gelişim ve okul takibi
Epilepsili çocuklarda normal nörolojik gelişimi değerlendirmek ve okul başarısını takip etmek, hastalığın gidişatını izlerken önemlidir. Bu çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun daha sık görüldüğü unutulmamalı ve çocuklar bu açıdan da değerlendirilmelidir.
Sonuç olarak çocukluk çağı epilepsilerinin birçoğu uygun ve düzenli tedaviyle kontrol altına alınabilen hastalıklardır. Hastalık süresince aile, çocuk ve doktor arasındaki iş birliği belirleyicidir.
Sık sorulan sorular
Epilepsi ilaçları bağımlılık yapar mı?
Epilepsi ilaçlarının büyük çoğunluğunun bağımlılık yapma özelliği yoktur. Bu ilaçlar nöbet eşiğini yükseltmek, yani nöbet geçirmeyi zorlaştırmak amacıyla kullanılır. Tedavide kullanılan ilaçlardan yalnızca yeşil reçeteyle satılan birkaçının bağımlılık yapma özelliği vardır.
İlaç dozunu unutursak ne yapmalıyız?
Epilepsi tedavisinde en önemli adım ilacın düzenli kullanılması ve doz atlanmamasıdır. İlaç alımının unutulduğu durumlarda unutulan doz akla gelen ilk zamanda verilmelidir. Tereddüt ettiğiniz durumlarda doktorunuza danışın.
İlacı kendimiz kesebilir miyiz?
Hayır. Epilepsi ilaçları doktor onayı olmadan hiçbir şekilde aniden kesilmez. İlacın bırakılması planlandığında doz kademeli olarak azaltılır. Ani kesilme, status epileptikus adı verilen çok uzun süren ve dirençli nöbetlere yol açabilir.
İlaçların karaciğer ya da böbreğe yan etkisi olur mu?
Vücuda alınan bütün besinler ve ilaçlar, maddenin özelliğine göre karaciğer ya da böbrekten atılır ve diğer ilaçlarda olduğu gibi epilepsi ilaçlarının da yan etkileri olabilir. Düzenli tedavi ve doktor kontrolü sırasında bu etkiler her ziyarette değerlendirilir.
Nöbeti videoya çekmek işe yarar mı?
Evet. Ailelerin doktora gelmeden önce gördükleri şüpheli hareketleri kameraya çekmeleri, tanı koyma sürecinde doktora kolaylık sağlar.
