Hangi durumlar önemsenmeli?
- Baş kontrolünün gecikmesi
- Kas yapısının çok sert ya da çok gevşek olması
- Kol ve bacak hareketlerinde taraf farkı
- Yürümeye başlayan çocukta parmak ucuna basma
Bu belirtiler tanı koydurmaz; değerlendirme için hekiminize başvurun.
Riskli bebek kime denir?
Riskli bebek, normal nörolojik gelişim göstermesi risk altında olan bebektir. Riskli bir gebelik sonucunda doğan ya da doğum sonrasında ortaya çıkan nedenlerle yenidoğan servisine yatmak zorunda kalan bebekler bu gruba girer.
Gebelikle ilgili nedenler
Annede rahimle ilgili bozukluklar, düşük tehdidi, gebelik sırasında kanama, gebelikte tansiyon yüksekliği, şeker hastalığı, travma ya da annede alkol, sigara gibi madde kullanımı bebekte ileride yaşamını etkileyebilecek sorunlara yol açabilir.
Doğum ve yenidoğan dönemiyle ilgili nedenler
- Erken (prematüre) doğum
- Zor ya da travmatik doğum
- Yüksek düzeyde yenidoğan sarılığı
- Çoğul gebelik (ikiz, üçüz vb.)
- Anne karnında beyin gelişim anomalisi saptanması
- Beyin kanaması geçirilmesi
- Doğum sırasında kakanın yutulması
- Yenidoğan döneminde sepsis, menenjit ya da havale geçirilmesi
Kısaca yenidoğan döneminde yoğun bakımda yatmış olan bebeklerin pek çoğu bu gruptadır.
Takipte neler izlenir?
Bu bebeklerde nörolojik gelişim basamaklarını (baş kontrolü, oturma, yürüme, konuşma) düzenli olarak takip etmek çok önemlidir. Kol ve bacak hareketlerinin koordinasyonu ve hareketlerde taraf farkı olmaması da takibin önemli bir parçasıdır. Örneğin yürümeye başlamış bir çocukta parmak ucuna basma tercihi, beyin hasarının habercisi olabilir.
Tüm bebekler gibi, özellikle riski olan bebeklerin de düzenli doktor kontrolünde olması, ailenin gelişim basamakları hakkında bilgilendirilmesi ve her kontrolde bu basamakların sorgulanıp değerlendirilmesi gerekir.
Değerlendirmede kullanılan yöntemler
- Gelişim testleri: Büyüme sürecinde dünya genelinde geçerliliği kanıtlanmış gelişim testlerinin yapılması, hem doktor hem de aile için objektif veriler sağlar.
- Göz kontrolü: Özellikle 32. haftadan önce doğan bebekler prematüre retinopatisi açısından risk altındadır.
- EEG: Bu çocuklar epilepsi nöbetleri açısından da risk altında olduğundan atipik hareketler, göz dalmaları ve sıçramalar önemsenmeli, gerektiğinde EEG ile değerlendirilmelidir.
- Beyin görüntülemesi: Gerekli görüldüğünde manyetik rezonans (MR) ya da bıngıldaktan yapılan ultrason (transfontanel USG) ile beyin görüntülemesi yapılır.
Ailelerin dikkat etmesi gerekenler
Ailelerin, riskli bebeklerin gelişim basamakları konusunda uyanık olması gerekir. Fark edilen en küçük gelişim geriliği, yürüme ve konuşma bozuklukları, baş kontrolünün olmaması, kas yapısının çok sert ya da çok gevşek olması ve iletişim sorunları önemsenmelidir.
Erken tanı ve destek
Riskli bebeklerin düzenli takibi sayesinde ortaya çıkabilecek motor ve zihinsel sorunlar erken tespit edilir ve tedaviyle en aza indirilebilir. Özellikle ilk 2 yaşta başlanan tedaviler sayesinde, beynin hasar görmemiş bölümlerinin hasarlı bölgelerin görevini üstlenmesi desteklenir.
Bu takip ve tedavilerin amacı, hayata zorlu bir başlangıç yapan bebekleri ileride kendine yetebilen ve mümkünse yaşıtlarıyla eş düzeye ulaşabilen bireyler olarak desteklemektir.
Sık sorulan sorular
Hangi bebekler riskli bebek grubundadır?
Sorunlu gebelik sonrası doğan, erken ya da zor doğan, yüksek düzeyde yenidoğan sarılığı geçiren, beyin kanaması, sepsis, menenjit ya da havale geçiren bebekler bu gruptadır. Kısaca yenidoğan döneminde yoğun bakımda yatmış bebeklerin pek çoğu riskli bebek olarak değerlendirilir.
Takip neden ilk iki yaşta bu kadar önemli?
Motor ve zihinsel sorunların erken tespiti ve özellikle ilk 2 yaşta başlanan tedaviler sayesinde, beynin hasar görmemiş bölümlerinin hasarlı bölgelerin görevini üstlenmesi desteklenir.
Göz kontrolü neden gerekli?
Özellikle 32. haftadan önce doğan bebekler prematüre retinopatisi açısından risk altında olduğu için göz kontrolü çok önemlidir.
